健康资讯与新闻

Musim perayaan seperti Hari Raya Aidilfitri sering dikaitkan dengan suasana kemaafan dan kegembiraan apabila ahli keluarga serta sanak saudara berkumpul semula di kampung atau menghadiri rumah terbuka bersama. Pada waktu ini, pelbagai hidangan tradisional seperti Rendang, Lemang, kuah kacang dan kuih raya dihidangkan serta dinikmati selama beberapa hari berturut-turut, lazimnya dalam saiz hidangan yang lebih besar daripada kebiasaan. Walaupun amalan menziarah dan menghadiri rumah terbuka merupakan inti pati sambutan perayaan, pengambilan hidangan berat secara berulang dalam tempoh singkat boleh memberi tekanan kepada sistem penghadaman bahagian atas. Keadaan ini berkait rapat dengan masalah Dispepsia atau ketidakhadaman, yang dianggarkan menjejaskan antara 15 hingga 25 peratus rakyat Malaysia dan merupakan antara aduan gastrousus yang paling kerap dialami di negara ini.

Dispepsia merujuk kepada sekumpulan gejala pada saluran gastrousus bahagian atas yang berpunca daripada perut atau bahagian awal usus kecil. Ia boleh berlaku tanpa sebarang keabnormalan struktur yang jelas, yang dikenali sebagai dispepsia berfungsi, atau berlaku bersama penyakit lain seperti Gastritis, Penyakit Ulser Peptik dan Penyakit Refluks Gastroesofagus. Individu yang mengalami keadaan ini lazimnya berdepan simptom seperti kembung di bahagian atas perut, rasa kenyang lebih awal, pedih ulu hati, ketidakselesaan perut akibat asid, loya serta sendawa berlebihan. Menurut Pakar Perunding Gastroenterologi dan Hepatologi di Sunway Medical Centre Velocity, Dr Deborah Chew Chia Hsin, simptom tersebut selalunya berpunca daripada perubahan fungsi perut, bukannya kerosakan fizikal yang dapat dilihat melalui pemeriksaan biasa.

Beliau menjelaskan bahawa perut menghasilkan asid secara berterusan untuk membantu proses pencernaan. Apabila pengosongan gastrik menjadi perlahan atau perut menjadi terlalu sensitif terhadap regangan selepas makan, pesakit boleh mengalami ketidakselesaan walaupun ujian imbasan atau endoskopi tidak menunjukkan sebarang keabnormalan yang jelas. Menurut Dr Deborah, semasa musim perayaan juga sering berlaku peningkatan pesakit yang mengadu mengalami ketidakselesaan di bahagian atas perut. Walaupun ramai mengaitkannya dengan makan berlebihan, simptom yang berterusan atau berulang boleh menjadi petanda keadaan kesihatan lain yang memerlukan pemeriksaan lanjut.

Sesetengah individu lebih terdedah kepada dispepsia terutamanya ketika musim perayaan, termasuk mereka yang mempunyai dispepsia berfungsi, masalah gastrik atau refluks asid. Pesakit yang menghidap Diabetes juga berisiko lebih tinggi kerana pengosongan gastrik yang lebih perlahan, manakala individu yang mengalami Gangguan Kegelisahan mungkin merasakan ketidakselesaan gastrik yang lebih ketara. Menurut Dr Deborah, apabila sensitiviti sedia ada sudah wujud, pengambilan makanan berat secara berulang boleh memburukkan lagi simptom dengan ketara.

Pengambilan hidangan perayaan yang kaya dengan lemak, khususnya makanan berasaskan santan seperti rendang, boleh melambatkan pengosongan gastrik dan menyebabkan makanan berada lebih lama di dalam perut. Keadaan ini boleh membawa kepada rasa kembung serta kenyang yang berpanjangan. Saiz hidangan yang besar turut meningkatkan tekanan dalam perut kerana ia perlu mengembang bagi menampung jumlah makanan yang banyak. Apabila pengosongan perut menjadi perlahan, rasa kenyang dan kembung boleh berlarutan lebih lama daripada biasa, sekali gus menyebabkan ketidakselesaan.

Selain itu, pencuci mulut yang manis dan minuman bergula boleh menambah beban kepada sistem penghadaman kerana meningkatkan beban osmotik, manakala minuman berkarbonat menghasilkan gas berlebihan yang menyebabkan perut semakin kembung. Makanan pedas pula mengandungi sebatian seperti capsaicin yang merangsang reseptor sensasi panas dan sakit. Bagi individu yang sihat, pengambilan makanan pedas secara sederhana biasanya tidak menimbulkan masalah serius. Namun bagi mereka yang mengalami dispepsia, gastrik atau refluks asid, sensitiviti tersebut boleh menjadi lebih tinggi sehingga jumlah asid atau regangan perut yang normal turut dirasakan sebagai sakit atau pedih.

Satu lagi faktor yang sering memburukkan ketidakhadaman ialah tabiat berbaring atau berehat sejurus selepas makan. Dr Deborah menjelaskan bahawa berbaring selepas menikmati hidangan perayaan yang besar boleh melambatkan proses penghadaman serta meningkatkan refluks kandungan perut ke dalam esofagus, sekali gus menyebabkan pedih ulu hati, kembung dan ketidakselesaan. Oleh itu, orang ramai disarankan untuk menunggu sekurang-kurangnya dua hingga tiga jam selepas makan sebelum berbaring atau tidur bagi membolehkan perut mengosongkan makanan dengan lebih baik. Beliau turut menambah bahawa kesan ini bersifat terkumpul, di mana satu hidangan berat mungkin tidak menimbulkan ketidakselesaan yang ketara, tetapi pengambilan berulang selama beberapa hari boleh membebankan fungsi gastrik.

Walaupun kebanyakan kes ketidakhadaman semasa musim perayaan bersifat sementara, orang ramai perlu mengetahui perbezaan antara simptom biasa dan tanda yang memerlukan perhatian perubatan. Simptom ketidakhadaman biasa lazimnya akan reda dalam beberapa jam selepas makan atau selepas perubahan dalam pemakanan. Namun, jika simptom berlanjutan lebih daripada dua hingga tiga minggu atau disertai tanda amaran seperti penurunan berat badan tanpa sebab, anemia, najis berwarna hitam, muntah berterusan atau kesukaran menelan, pesakit disarankan untuk mendapatkan pemeriksaan perubatan.

Menurut Dr Deborah, penilaian perubatan biasanya bermula dengan pemeriksaan klinikal yang mungkin melibatkan ujian darah, ujian jangkitan Helicobacter pylori serta pemeriksaan endoskopi bahagian atas jika perlu. Dalam kes tertentu di mana simptom masih berterusan walaupun selepas pemeriksaan rutin, doktor mungkin mencadangkan prosedur diagnostik lanjutan seperti Endoscopic Ultrasound (EUS). Prosedur ini menggabungkan teknologi endoskopi dan ultrabunyi dalam satu instrumen, membolehkan doktor melihat struktur dalaman sistem penghadaman dengan lebih terperinci. Melalui teknik ini, pakar dapat menilai lapisan dinding perut dan usus, pankreas, salur hempedu, pundi hempedu serta nodus limfa di sekitarnya dengan lebih jelas.

Dr Deborah menjelaskan bahawa EUS amat berguna untuk mengenal pasti keabnormalan kecil seperti ketumbuhan pankreas, perubahan pada salur hempedu atau penebalan dinding perut yang tidak dapat dikesan melalui endoskopi biasa. Selain itu, teknik ini juga membolehkan pakar melakukan biopsi jarum halus secara tepat kerana imej ultrabunyi membantu menentukan lokasi pengambilan sampel tisu dengan lebih tepat. Berbanding kaedah diagnostik lain, EUS mampu memberikan imej beresolusi tinggi bagi lesi kecil serta membantu doktor membuat diagnosis yang lebih tepat untuk menentukan rawatan yang sesuai.

Setelah keadaan yang lebih serius diketepikan, rawatan ketidakhadaman biasanya tertumpu kepada melegakan simptom dan memperbaiki fungsi gastrik. Ubat tertentu mungkin diberikan untuk mengurangkan kerengsaan akibat asid atau membantu pergerakan gastrik bergantung kepada keadaan pesakit. Sekiranya jangkitan Helicobacter pylori dikesan, rawatan khusus akan diberikan. Walau bagaimanapun, dalam kebanyakan kes, simptom dapat dikawal melalui rawatan yang sesuai serta perubahan dalam pemakanan dan gaya hidup.

Selain rawatan, langkah pencegahan juga penting terutamanya ketika musim perayaan. Dr Deborah menasihatkan orang ramai supaya mengawal saiz hidangan, makan secara sederhana serta menjarakkan masa antara hidangan berat. Pengambilan probiotik juga mungkin memberi manfaat kepada sesetengah individu dengan membantu mengekalkan keseimbangan bakteria usus apabila berlaku perubahan mendadak dalam diet.

Beliau menegaskan bahawa menikmati hidangan perayaan adalah sebahagian daripada kemeriahan sambutan, namun kesederhanaan dan kesedaran terhadap isyarat tubuh adalah kunci untuk mengekalkan keselesaan sistem penghadaman. Menurutnya, musim perayaan seharusnya menjadi masa untuk mengeratkan hubungan dan bukan alasan untuk makan secara berlebihan. Dengan mengamalkan kesederhanaan, masyarakat dapat menikmati kemeriahan perayaan tanpa menjejaskan kesihatan.

Sunway Medical Centre Velocity terletak di Lingkaran SV, Sunway Velocity. Untuk pertanyaan, orang ramai boleh menghubungi talian +603 9772 9191 atau menghantar e-mel ke [email protected]. Maklumat lanjut mengenai hospital ini juga boleh diperoleh melalui laman web rasmi mereka atau di halaman Facebook Sunway Medical Centre Velocity.